نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

در این مقاله، نقش ماهواره و برنامه‌های ماهواره‌ای در وضعیت و فرسایش هویت فردی، اجتماعی، ملی و دینی شهروندان مطالعه شده است. امروزه با رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات، برنامه‌های ماهواره‌ای با نفوذ پذیری و فروریزی فزاینده مرزها و گسترش برخوردهای فرهنگی موجبات تزلزل عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی به عنوان منبع هویت‌یابی سنتی جوامع را فراهم ساخته‌اند. با توجه به اهمیت خاص هویت در ابعاد فردی، اجتماعی، ملی و دینی آن به عنوان مؤلفه‌ی کلیدی فرهنگ و نقش وسایل ارتباط جمعی به ویژه ماهواره بر آن، در دهه‌های اخیر، نظریه‌ها و دیدگاه‌های مختلفی از سوی صاحب‌نظران علوم انسانی، ارتباطات و مطالعات فرهنگی در این زمینه رشد یافته است. این دیدگاه‌ها با ارایه رویکردهای خوش‌بینانه و بدبینانه و افراطی، تفریطی و بینابین، به تحلیل نقش و ابعاد اثرگذاری ماهواره بر هویت پرداخته‌اند. با توجه به مباحث نظری فوق، این مقاله با هدف شناسایی اثرات ماهواره بر هویت در سطوح و ابعاد فردی، اجتماعی، ملی و دینی آن تدوین یافته و به مطالعه رابطه بین میزان استفاده از ماهواره و وضعیت هویت پاسخگویان پرداخته شده است.
این مطالعه از نوع پیمایش اجتماعی بوده و داده‌های تحقیق با استفاده از تکنیک پرسشنامه توأم با مصاحبه جمع‌آوری گردیده است. اعتبار و روایی مقیاس‌های تحقیق با توجه به نتایج از آزمون آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفته است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه شهروندان شهر کاشان در سال 1389 می‌باشند که با استفاده از فرمول نمونه‌گیری کوکران تعداد 456 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب گردیده‌اند. یافته‌های تحقیق رابطه بین میزان استفاده از ماهواره و وضعیت هویت را مورد تأیید قرار داده است. فعالیت‌های آماری مربوطه که با توجه به رتبه‌ای بودن متغیرهای تحقیق از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شده است رابطه معنادار بین میزان استفاده از ماهواره و هویت را نشان می‌دهد. نتایج آزمون فوق بیانگر همبستگی میزان استفاده از ماهواره با هویت اجتماعی ( 39/0- =r‌s)، هویت ملی (69/0- =rs) و هویت  دینی (36/0- =rs) می‌باشد. نوع رابطه منفی بوده و رابطه معکوس بین متغیرهای تحقیق را نشان می‌دهد. بر این مبنا، با افزایش میزان استفاده از ماهواره شاهد کاهش میزان هویت اجتماعی، ملی و دینی خواهیم بود. همچنین، یافته‌های تحقیق رابطه معنی‌داری بین دو متغیر میزان استفاده از ماهواره و میزان هویت فردی را نشان    نمی‌دهد.

کلیدواژه‌ها