نوع مقاله: مقاله پژوهشی

چکیده

فوکو با بکارگیری مفهوم گفتمان شیوه جدیدی برای تحلیل تاریخی و اجتماعی ارائه نمود و بعد از استقبال وسیع پژوهشگران، اکنون گفتمان به یکی از پرکاربردترین مفاهیم علوم اجتماعی تبدیل شده است. تحلیل گفتمان شیوه پژوهشی فوکو است که او طی کارهای خود، دیرینه‌شناختی و تبارشناختی، از آن برای تحلیل تاریخی و کنونی جامعه غربی استفاده می‌کند. در این مقاله ضمن بررسی مفهوم نظری گفتمان، روش تحلیل گفتمان فوکویی بررسی می‌شود. طی این بررسی سیر تحول مفهوم گفتمان و نحوه تحلیل گفتمان در کارهای فوکو خواهد آمد. در ادامه نوع بکارگیری آن در دو شیوه پژوهشی – نظری دیرینه‌شناسی و تبارشناسی را بررسی خواهد شد. در این مقاله همچنین دو مثال عملی از تحلیل گفتمان چگونگی عملی انجام آن را توضیح می‌دهد. در انتها خواهیم دید که پژوهش گفتمانی با ذایقه نیمه فوکویی دشواری‌هایی خاص خود را دارد و همزمان پژوهشگر آزاد است تا بی آنکه دغدغه معیارها و تنظیمات پژوهش اجتماعی متعارف را داشته باشد، پژوهش خود را به گونه‌ای «معتبر» سامان دهد که نظریه و روش در هم ادغام شوند.

کلیدواژه‌ها

 

Dean, M. (1997) Critical and Effective History: Foucault's Methods and Historical Sociology. London: Routledge.

Dreyfus, H, L & Rabinow, P. (1983) Michel Foucault: Beyond Structuralism and Hermeneutics. Chicago: University of Chicago Press.

Fairclough, N. (1993) Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.

Foucault, M. (1969) The Archaeology of Knowledge. London: Routledge.

Foucault, M. (1970) The Order of Things. London: Routledge.

Foucault, M. (1971) "Orders of Discourse". Social Science Information 10 (2), pp. 7-30.

Foucault, M. (1980) Power/Knowledge: Selected Interviews & Other Writings 1972-1977. (ed by) C Gordon. New York: Pantheon

Foucault, M. (1983) Afterword: the Subject and Power. In Dreyfus, H and Rabinow, P, Michel Foucault: beyond Structuralism and Hermeneutics, Brighton: Harvester Press; 206-226.

Foucault, M. (1986) The Foucault Reader. (ed by) P. Rabinow. London: Penguin Books.

Foucault, M. (1988) Technologies of the Self. (ed by) L H Martin, H Gutman and P H Hutton. Amherst: University of Massachusetts Press.

Foucault, M. (1990) History of Sexuality, Introduction. London: Penguin.

Foucault, M. (1991a) The Foucault Effect: Studies in Governmentality. (ed by) G Burchell, C Gordon, & P Miller, Hemel Hempstead: Harvester Wheatsheaf.

Foucault, M. (1991b) Discipline and Punish: the Birth of the Prison. London: Penguin.

Hook, D. (2005) "Genealogy, Discourse, ‘Effective History’: Foucault and the Work of Critique". Qualitative Research in Psychology 2(3), pp. 3-32.

Kendall, G & Wickham, G. (1999) Using Foucault's Methods (Introducing Qualitative Methods series). London: Sage.

McNay, L. (2005) Foucault, a Critical Introduction. Cambridge: Polity Press.

Shiner, L. (1982) "Reading Foucault: Anti-Method and the Genealogy of Power-Knowledge". History and Theory, Vol. 21, No. 3 (Oct. 1982), pp. 382-398.

Smart, B. (1989) Foucault, Marxism and Critique. London: Routledge.

Taylor, S. (2001) Evaluating and Applying Discourse Analytic Research. In Discourse as Data: A Guide for Analysis. Margaret Wetherell, Stephanie Taylor and Simeon J Yates eds. London: Sage.

Veyne, P. (1993) "The Final Foucault and His Ethics". Critical Inquiry, Vol. 20, No. 1, pp. 1-9.