نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

سازمان امور دانشجویان/ معاون سازمان

چکیده

اگر چه کلانشهر برای مدیران و برنامه‌ریزان مرزهای مشخص اداری دارد، اما آن چنانکه حوزه نفوذ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کلانشهر فراتر از مرزهای اعتباری آن است، تاثیرات متقابل پیرامون و به عبارتی نزدیکترین حوزه یعنی حریم آن نیز همواره وجود داشته است. بنابراین از زمان شکل‌گیری کلانشهرها، موضوع حاشیه‌ها و به عبارتی حریم شهرها به واسطه مهاجرت از روستاها یا شهرهای کوچکتر معضل سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان، دولت‌ها، مدیران شهری و شهروندان کلانشهرها بوده است. شکل‌گیری مسکن‌های غیررسمی، تراکم جمعیت فاقد امکانات مختلف آموزشی، بهداشتی و رفاهی در پیرامون متروپل‌ها از سوی جامعه‌شناسان همواره به عنوان مرکز تجمع انواع آسیب‌های اجتماعی و برای جغرافی‌دانان تحت عنوان عدم توازن فضایی موضوع نظریه‌پردازی و مبنای برنامه‌ریزی قرار داشته است. تهران نیز به عنوان کلانشهر اصلی کشور از دهه 40 با مسئله حاشیه‌نشینان و رشد مساکن غیررسمی در پیرامون و تبدیل روستاهای اطراف به شهر یا رشد جمعیت شهرهای حاشیه خود روبه‌رو شده که این مسئله با سرعت سرسام‌آور تا به امروز ادامه داشته است. فشردگی آسیب‌های متنوع اجتماعی نظیر روسپیگری،کودکان کار و خیابان، توزیع مواد مخدر، رشد اعتیاد، فقر و عدم دسترسی به مسکن مناسب در حاشیه‌های تهران، این کلانشهر را با احتمال بروز بحران‌های اجتماعی روبه‌رو می‌سازد. حجم، عمق و گستره مشکلات در حاشیه تهران و بی‌توجهی به حل مشکلات انباشته در حریم این کلانشهر به تدریج به معضلی لاینحل تبدیل شده است. لذا نادیده گرفتن احساس عدم امنیت ساکنان پایتخت، تغییرات نگرشی و ارزشی ساکنان مناطق و شکل‌گیری موزائیک فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در شهر برخلاف نظام منطقه‌بندی و فشردگی و نیز وسعت نابرابری‌های فضایی در حاشیه هر روز ناممکن‌تر می‌شود. در چنین شرایطی فقدان احساس مسئولیت یا خارج ساختن موضوع حریم از حیطه‌ قانونی بی‌تردید راه‌حل مسئله این کلانشهر نخواهد بود. بدون رویکرد انتقادی نسبت به مسائل مبتلابه و اتخاذ جهت‌گیرهای عدالت‌خواهانه در برابر گروه‌های ساکن در حریم تهران و نیز بدون به رسمیت شناختن حقوق شهروندان متقابل ساکن متن و حاشیه این کلانشهر، دستیابی به عدالت فضایی میسر نخواهد بود. این مهم نیازمند تصمیم‌گیری‌های بزرگ و البته دشوار است. پذیرش مدیریت یکپارچه شهری و واگذاری تمامی اختیارات و امکانات دولت به این مدیریت و نیز جلب مشارکت مردم و نهادهای مدنی راه‌حلی است که سال‌هاست بدان تاکید می‌شود. با این همه یادآوری این اصول ضروری است که: روابط اجتماعی کلانشهر و حوزه نفوذ آن، کل یکپارچه و به هم پیوسته‌ای است که بدون عدالت اجتماعی و نگرش مردم‌مدار در مواجهه با شکاف‌های طبقاتی و بی‌عدالتی‌های فضایی، به رویارویی در عرصه سیاسی، اجتماعی و فرهنگی منتهی خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

 

-افروغ عماد (1387) فضا و نابرابری اجتماعی، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.

-بواندیا، هرناندو گومز (1380) جرایم شهری، ترجمه فاطمه گیویان، انتشارات دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول.

-بیات، آصف (1391) سیاست‌های خیابانی، جنبش تهیدستان در ایران، ترجمه اسدالله نبوی چاشمی، انتشارات نشر پردیس دانش.

-رهنمایی محمد تقی و زنجانی حبیب‌اله (1377) در تهران، پایتخت دویست‌ساله (مجموعه مقالات)، زیرنظر برنار اورکاد و شهریار عدل، ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، سازمان مشاور فنی و مهندسی شهر تهران، انجمن ایران‌شناسی فرانسه.

-محمد عثمان (1376) مدینه اسلامی، ترجمه علی چراغی، انتشارات امیرکبیر.

هاشمی رفسنجانی اکبر (1394) کارنامه و خاطرات سال 1371: رونق سازندگی به اهتمام حسن لاهوتی، ناشر: معارف انقلاب.

-هاروی دیوید (1376) عدالت اجتماعی و شهر، ترجمه فرخ حامیان و دیگران، ناشر شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.

-پیران، پرویز (1390) مسکن گروه‌های کم درآمد و اسکان غیررسمی در ایران، سایت مسکن.

-قنبرلو عبداله، (1392) «عدالت اقتصادی و امنیت»، فصلنامه مطالعات راهبردی، شماره سوم، سال شانزدهم، پاییز.

-برروی، مایکل، (1387) «درباره جامعه‌شناسی مردم مدار»، ترجمه نازنین شاه رکنی، مجله جامعه شناسی ایران، دوره هشتم، شماره 1، بهار.

-شفایی عبدالله (1383) «بازشناسی نهاد حریم»، فصلنامه فقه پاییز–شماره41.

-کمانرودی موسی (1385) ماهنامه آبادی سال شانزدهم (جدید)، شماره 16 (پیاپی 51)، تابستان .

-خاتم اعظم (1382) «کارگران غیررسمی و سیاست اجتماعی در بخش مسکن» فصلنامه تامین اجتماعی، سال پنجم شماره دوازدهم بهار.

-مروه وامقی و دیگران(1394) «ارزیابی سریع وضعیت کودکان خیابانی در شهر تهران 1392»، فصلنامه تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 4 شماره 1، بهار .

-رئیس دانا فریبرز (1382) « بازارموادمخدر در ایران نگاهی ویژه به بازار تهران» فصلنامه اعتیادپژوهی، سال اول شماره 4 پائیز.

-حسینی سید حسین‌، حیدر هاشمی، محمدحسین الیاسی (1387) «علل شکل‌گیری و گسترش ناآرامیهای شهری فرانسه در اکتبر و نوامبر 2005» ، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال سوم، شمارة اول، بهار .

-قانعی‌راد محمدامین (1391) «چیستی جامعه‌شناس مردم‌مدار»، همایش ملی پژوهش اجتماعی و فرهنگی در جامعه ایران، 6 دیماه.

-مدنی، سعید(1390) در گزارش وضعیت اجتماعی ایران مجموعه مقالات، ناشر موسسه رشد، حمایت و اندیشه (رحمان). -

-Harvey, David (1942) “Social Justice, Post Modernism and City, International Journal of Urban and Regional Research No 16.

-Paul Routledge Introduction: Cities, Justice and Conflict, Urban Studies 2010 47.

-Walton, John, (1998)Urban Confilict and Social Movements in Poor Countries, Theory and Evidence of Collective Action International Journal of Urban and Regional Research Volume 22 Issue 3 Septembe.

-Bebbington Antony (2007) Social Movements and The Politicization of Chronic Poverty Policy, Development and Change Journal Volume 38 Issue 5 September.

Castree. Noel. David Harvey (2007) Marxism, Capitalism and The Geographical Imagination New Political Economy Volume 12 No 1 March

-Camilo Andres Cifuents Quin and Nicolas Tixier (2012) an Inside look at Bogota Urban Renewal from Broad Urban Stories to Everyday Tales Revista De Arquitectura/ Journal of Architecture Universidad de Los Andes. Colombia.

-BocarejoJuan Pabloand Luis Edurdo Tafur (2013) Urban Land Use Transformation Driven by Innovative Transportation Project, Bogota, Colombia, Global Report on Human sttelments.