نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری جامعه‌‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه تهران.

چکیده

 
بوردیو برای تبیین نظریه خود و برای نشان دادن تمایزات اجتماعی، از دو مفهوم عادت‌واره و میدان مدد می‌جوید و اظهار می‌کند که جهان اجتماعی از میدان‌های مختلف تشکیل می‌شود. هر میدانی عادت‌واره‌های خاص خود را دارد و عادت‌واره‌ها بسته به تغییر میدان، تغییر می‌کنند. در نگاه بوردیو دنیای مدرن بر پایه تمایز استوار است که این تمایز در مفاهیم ساختاری چون فضا، میدان، طبقه و سرمایه و همچنین در سطح مفاهیم کنشی یعنی عادت‌واره، عملکردهای درون میدان، ذایقه و سلیقه نمایان است. می‌توان گفت جهان‌زیست دنیای مدرن عرصه تمایزگذاری‌هاست. با توجه به گسترش مدرنیته در جهان‌زیست‌های متنوع، عرصه تمایزگذاری‌ متکثرند. فهم شیوه‌های تمایز در هر جامعه و فرهنگی لازم به خوانش متن‌های درونی آن جامعه دارد. فهم متن‌ها با رویکرد بوردیویی می‌تواند شیوه‌های تمایز در هر جامعه‌ای را نشان دهد. معمولاً متن‌هایی چون هنر، رمان، فیلم، نمایش، سینما، ادبیات و حوزه‌های دیگر فرهنگ عامه، سر ریزهای جامعه‌اند که مدل‌بندی‌های تمایز را می‌توان در آن خوانش کرد. در این مقاله با توجه به خوانش یکی از متن‌ها (فیلم جدایی نادر از سیمین) با رویکرد بوردیویی سعی بر آن است مدل‌بندی و جلوه‌های تمایز نشان داده شود. چنین خوانشی می‌تواند در درک کاربرد مفاهیم بوردیویی در جامعه ایران مفید باشد. فرهادی در این فیلم نوعی تمایز و تشخص طبقاتی و فرهنگی را بر اساس عادت‌واره‌ها و سرمایه‌ها برجسته می‌کند؛ اینکه افراد در میدان‌های مختلف متناسب با سرمایه و عادت‌واره منتسب به آن میدان متمایل به متمایز جلوه‌کردن خود هستند و بر این اساس بازنده یا برنده میدان می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

-برت، پاتریک (1388) نظریه‌های جامعه‌شناسی در قرن بیستم، ترجمه محمد خانی، تهران: رخداد نو.

-بوردیو، پی یر (1375) «جامعه‌شناسی و ادبیات: آموزش عاطفی فلوبر»، ترجمه یوسف اباذری، ارغنون، شماره 9 و 10، ص 77- 110.

-بوردیو، پی یر (1380) نظریه کنش: دلایل عملی و انتخاب عقلانی، ترجمه مرتضی مردیها، تهران: انتشارات نقش و نگار.

-بوردیو، پی یر (1384) شکل‌های سرمایه، به نقل از کتاب سرمایه اجتماعی: اعتماد، دموکراسی و توسعه، گردآوری کیان بخش، ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان، تهران: نشر شیرازه.

-بوردیو، پی یر (1390) تمایز، نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر ثالث، چاپ اول.

-بوردیو، پیر (1386) علم علم و تأمل‌پذیری، مترجم: یحیی امامی، تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، چاپ اول.

-بوردیو، پیر (1387) درباره تلویزیون و سلطه ژورنالیسم، ناصر فکوهی، تهران، آشیان، چاپ اول.

-بون ویتز، پاتریس (1391) درس‌هایی از جامعه‌شناسی پی‌یر بوردیو، ترجمه جهانگیر جهانگیری، و حسن پورسفیر، تهران: نشر آگه.

-جلائی پور، حمیدرضا و محمدی، جمال (۱۳۸۸) نظریه‌های متاخر جامعه‌شناسی، تهران: نشر نی.

جنکینز، ریچارد (1385) پی‌یر بوردیو، ترجمه لیلا جو افشانی و حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.

-حسینی، مریم و سالارکیا، مژده (1392) «بررسی تأثیر سرمایه‌های زنان بر نقش سلطه در رمان رویای تبت بر اساس نظریه کنش پی یر بوردیو»، فصلنامه ادبیات داستانی، سال اول، شماره 4، ص 17- 40.

-رضایی، محمد؛ حسن‌پور، آرش و دانشگر، شیرین (1393) «بازنمایی طبقه و مناسبات طبقاتی در سینمای ایران (مطالعه موردی فیلم جدایی نادر از سیمین)»، فصلنامهتحقیقاتفرهنگیایران، دوره هفتم، شماره 2، ص 117- 148.

-روحی، زهره (1390) «بوردیو در مواجهه با تمایز»، جهان کتاب، شماره 270 ـ 271، 25- 28.

-سیدمن، استیون (1388) کشاکش آراء در جامعه‌شناسی، هادی خلیلی، تهران: نشر نی، چاپ دوم.

-شامپاین، پاتریک (1391) پیر بوردیو، ترجمه ناهید موید حکمت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-کاظمی، عباس (1391) «جدایی نادر از سیمین و جامعه‌ی ایرانی؛ چرا باید جدایی را جدی گرفت؟»، مهرنامه، شماره 20، http://www.mehrnameh.ir.

-گلمرادی، صدف؛ فقیهی، حسین و فاضلی، نعمت‌الله (1393) «نقد جامعه‌شناسانه سرمایه‌های زنان در رمان قصه تهمینه محمد محمدعلی بر اساس نظریه انواع سرمایه پیر بوردیو»، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دوره 6، شماره 1، صص 23-41.

-ممتاز، فریده (1383) «معرفی مفهوم طبقه از دیدگاه بوردیو». پژوهشنامه علوم انسانی ، شماره 31 و 32، 149-160.

-عناصری، علی‌مراد؛ رحمتی، عادل؛ امامعلی‌زاده، حسین و مهدوی‌کنده، داود (1394) «جدایی و دروغ: تحلیل جامعه‌شناختی فیلم جدایی نادر از سیمین»، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، دوره 7، شماره 1، ص 81-100.

-Corcuff, P. (2011). Les Nouvelles Sociologies, 3 eme ed., Paris: Armand Colin Coll.

Hsieh, H.F., Shannon,S.E.(2005). “Three Approaches to Qualitative Content Analysis”, Qualitative Health Recerch, Vol. 15 No. 9,1277- 1288.

-Thomas, D.R. (2006).A General Inductive approach for Analyzing Qualitative Evaluation Data”. American Journal of Evaluation. Vol27. No. 2, 237- 246.