فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه پژوهش هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر

2 عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و ارتباطات در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

مساله چیستی سینمای دینی، پاسخ‌های متعددی همچون سینمای اشراقی، عرفانی، معناگرا و سینما حقیقت داشته و تلاش‌هایی برای مطالعه سینمای دینی همچون ژانر، گونه و سبک انجام شده است. اما در این مقاله به جای ارائه تعاریف ساختاری و پایدار از سینمای دینی، رویکردی استقرایی در پیش گرفته شده تا فضای مفهومی یا تلقی‌های اجتماعی و فرهنگی از سینمای دینی در متن فیلم‌ها ترسیم شود. لذا با مطالعه فیلم‌های راه یافته به جشنواره سینمای دینی رویش و بررسی تعداد 369 فیلم بر اساس روش‌شناسی تحلیل محتوا، به این پرسش پاسخ داده شده که ظهور و تجلی دین در آثار این جشنواره چگونه است؟ چه ابعاد و شاخص‌هایی از دین در آثار سینمایی این جشنواره نمود دارد؟ همچنین با مطالعه تطبیقی اولین دوره جشنواره (1384) با دهمین دوره جشنواره رویش (1395)، تحولات فرهنگی و اجتماعی در سینمای دینی مورد مطالعه گرفته و به این پرسش پرداخته شده که نمودهای دینی در فیلم‌ها چه تغییراتی داشته است؟
نتایج پژوهش نشان داد که مواجهه ستایشگرانه سینماگران با دین جای خود را به مواجهه‌ای پرسشگرانه و جستجوگرانه نسبت به دین داده است؛ همچنین بازنمایی مناسکی دین در سینما به طور چشم‌گیری کاهش داشته و نوعی سینمای دینیِ غیرمناسکی افزایش یافته است؛ همچنین مواجهه‌های سنتی و نوستالژیک در سینمای دینی که بر معصومیت ذاتی (کودکانه، ساده‌دلی روستایی، طبیعت‌گرایی ناب) یا بازسازی و حفظ سنت‌ها (آیین‌های سنتی، مشاغل سنتی، بناهای سنتی، هنرهای سنتی) تاکید دارد کاهش یافته و جای خود را به سینمای تروماتیک و بحرانی داده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Representation of religion in the Iranian Cinema: A Comparative Study of the First and the 10th Royesh Religious Short Film Festival (2005-2016)

نویسندگان [English]

  • mohammad reza moridi 1
  • masoomeh taghizadegan 2

1 Assistant Professor, University of Art No. 56, Sarhang Sakhaee St, Ferdowsi Ave, Tehran, Iran

2 member of faculty of cultural studies and communication, Institute for Humanities and Cultural Studies

چکیده [English]

The question of the nature of religious cinema has had many answers, such as the Spiritual, Transcendental and Conceptual cinema and efforts have been made to study religious cinema such as style, genre, and type. Rather than presenting structural definitions of religious cinema, this article try to an inductive approach to determine the social and cultural perceptions of religious cinema in the context of films.
Therefore, by studying films in “Rooyesh film: the festival of religious cinema” and examining 369 films based on the methodology of content analysis, the question has been answered: how is the representation of religion in the films of this festival? What aspects and feature of religion are depicted in the Rooyesh festival Movies?
Also cultural and social developments in religious cinema have been studied by comparing study of the first festival (2005) with the 10th Rooyesh festival Movies (2016) and has been try to answer to this question: How has the representation of the results show that admirable depict of religion was replaced by questionable confrontation of religion. Also, the representation of rituals and ceremonies of religion has declined dramatically and non-traditional religious cinema has increased in Iranian cinema. Traditional and nostalgic depiction of religious cinema that emphasizes the inherent innocence (childishness, rural simplicity, pure naturalism) or restoration and preservation of traditions (traditional rituals, traditional occupations, traditional monuments, traditional arts). These narratives were replaced by critical and traumatic cinema.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iranian culture
  • Iranian Cinema
  • Religious Film
  • Social Cinema
  • Ritual Cinema
بارت، رولان (1383) از اثر تا متن، ترجمه مراد فرهادپورف فصلنامه ارغنون، شماره 4، صفحه 57 تا 66.
سجودی، فرزان (1387) نشانه شناسی کاربردی، نشر علم.
نادری، احمد، ساسانی، مجید سلیمانی ، اسکندری، علی (1393) بازنمایی روحانیت در سینمای ایران: تحلیل گفتمانی فیلم طلا و مس، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 3، شماره 3، صفحه 467 تا 512.
هاشمی، محمد ساجد، فرخی، میثم (1393) بازنمایی «نگرش مردم به روحانیت» در سینمای ایران (مورد مطالعه: سه فیلم زیر نور ماه، مارمولک و طلا و مس، فصلنامه رسانه و فرهنگ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم شماره اول، صفحه 105 تا 126.
سلطانی، علی اصغر و بنت الهدی بنائی (1392) سینمای ایران و بازنمایی عناصر دینی: تحلیل گفتمان فیلم اخراجی­های 2، فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی، سال چهارم، شماره دوم، پیاپی 14، صفحه 5 تا 30.
مرشدی زاد علی, کشاورز شکری عباس, زمانی صالح (1391) بازنمایی هویت دینی در سینمای پس از انقلاب اسلامی، فصلنامه مطالعات فرهنگ و ارتباطات، سال سیزدهم، شماره 18، صفحه 59 تا 81.
موحدی، محمد باقر، حسین حیدری (1390) بازنمایی دین در سینمای ایران: تحلیل کیفی فیلم سینمایی طلا و مس»، فصلنامه دین و رسانه، شماره 4، صفحه 69 تا 89.
راودراد، اعظم، مجید سلیمانی و رویا حکیمی (1391) تحلیل بازنمایی گفتمان‌های دینی در سینمای ایران: مطالعه موردی فیلم کتاب قانون، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات،  دوره 1، شماره 1، صفحه 71 تا 88
بخشی، حامد (1384) گزارش طرح تحلیل محتوای نمودهای دینی در آثار سینمایی جشنواره رویش 1384، حوزه هنری خراسان رضوی.
بخشی، حامد و فاطمه سادات ایاذی (1394) بازنمایی دین در فیلم­نامه­های اولین جشنواره فیلم دینی رویش، فصلنامه فرهنگ و ارتباطات، سال شانزدهم، شماره 30، صفحه 89 تا 108.
رسولی، محمدرضا و غزال بی بک آبادی (1390) بررسی مولفه­های زندگی در فیلم­های سینمایی دهه 60، 70 و 80 سینمای ایران، فصلنامه انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دوره 7، شماره 25، از صفحه 97 تا 125.
رستگار، امیر و مهدی کاوه (1391) بازنمایی سبک زندگی در سینمای دهه هشتاد، فصلنامه جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره 4، شماره 1، صفحه 143 تا 166
کرمی، الهام و باقر ساروخانی (1393) بررسی جامعه شناختی سبک زندگی در سینمای ایران پس از انقلاب: فیلم های اجتماعی پرفروش دهة 1380، فصلنامه جامعه پژوهشی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 5، شماره 1، صفحه 59 تا 86.