نویسندگان

1 دکترای حقوق کیفری و جرم‌شناسی و عضو مرکز تحقیقات مدیریت رفاه اجتماعی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.

2 کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی

چکیده

با توجه به اینکه طفل بودن فرد در حیطة «بزهکاری» و «بزه دیدگی» او و بطور کلی در عرصة حقوق کیفری ماهوی و شکلی و همچنین در عرصة حقوق مدنی از نظر حقوق و تکالیف افراد دارای آثار و تبعات مختلف و متنوعی است، قانونگذاران کشورهای مختلف سن معینی را به عنوان سن کودکی در نظر گرفته‌اند. قانونگذار ایرانی نیز از این قاعده مستثنی نبوده است. امروزه به دلیل پذیرش جهانی اصل حمایت ویژه از کودکان در تمامی حوزه‌ها، نوع رویکرد قانونگذار به این تعریف، آثار و تبعات مثبت و منفی زیادی می‌تواند به دنبال داشته باشد. بی‌تردید، عدم تعیین مرز مناسب و مطابق با معیارهای علمی و حقوق بشری برای تفکیک کودکی از بزرگسالی در حوزه بزه‌دیدگی کودکان آثار و تبعات منفی به دنبال خواهد داشت. زیرا اصولاً پس از پذیرش یک سیاست افتراقی و حمایت ویژه از این گروه آسیب‌پذیر در برابر نقض حقوق آنان، هنگامی می‌تواند این سیاست و حمایت‌ها را به آنها تسری داد که از نظر قانونی کودک محسوب شوند. از این‌رو، اگر سن طفولیت از نظر قانونی با واقعیت‌های علمی و جامعه‌شناختی در تضاد باشد، این گروه ا آسیب‌پذیر با وجود پیش‌بینی سازوکارهای حمایتی ویژه در قوانین مختلف، از آن محروم خواهند ‌شد. سن کودکی در حقوق ایران از زمان اولین قانونگذاری‌ها در حوزه بزهکاری، بزه‌دیدگی و حقوق مدنی و سیاسی و اجتماعی تحولات زیادی را پشت سرگذاشته است. از همان ابتدا تعریف کودکی در حقوق ایران تحت تأثیر معیارهای شرعی و فقهی از یک سو و واقعیت‌های علمی و اجتماعی از سوی دیگر و در نهایت معیارهای بین‌المللی قرار گرفته است به نحوی که در این زمینه با یک سیاست تتقنینی سرگردان و گاها متضاد مواجه هستیم. این مقاله به بررسی این تحولات و مشخص نمودن رویکردهای مختلف قانونگذاری و آثار و تبعات هر یک می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

انجم‌شعاع، محمد مهدی (1374) «حمایت کیفری از صغار در قوانین ایران»، پایان نامهء حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.

بهشتی، احمد (1353) اسلام و حقوق کودک (پژوهشی درباره‌ی حقوق طفل از دیدگاه اسلام و اعلامیه حقوق کودک)، قم:  مرکز انتشارات دارالتبلیغ اسلامی.

وریکان، ژاک (1380) اطفال «بزهکار و بزه دیده» در حقوق فرانسه، ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی، مجله‌ی تخصصی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، سال اول، ش دوم، مشهد.

بیگی، جمال(1384) بزه‌دیدگی اطفال در حقوق ایران،  تهران: نشر میزان، چاپ اول.

خسروپور ، یوسف (1353) روان‌شناسی بلوغ و نوجوانی، تهران: نشر بی‎نا.

دانش‎، تاج‎زمان (1378) دادرسی اطفال بزه­کار در حقوق تطبیقی، تهران: انتشارات میزان، چاپ اول.

دلماسی مارتی- می- ری (1382) نظام­های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی، تهران: نشر میزان. 

زینالی، امیر حمزه (1382) «نوآوری‎های قانون «حمایت از کودکان و نوجوانان» و چالش‎های فراروی آن»، مجله رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌بخشی، سال دوم، شماره‌ی 7.

زینالی، امیر حمزه (1381) «پیشگیری از بزهکاری و مدیریت آن در پرتوی قوانین و مقررات جاری ایران»، مجله‌ی رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توان‌ بخشی، سال دوم، شماره‌ی 6.

زینالی، امیر حمزه (1382) «قانون حمایت از کودکان و نوجوانان و تقابل دیدگاه‌ها در آن»، مجله رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم  بهزیستی و توانبخشی، سال سوم، شماره‌ی 9.

زینالی، امیر حمزه (1388) «حمایت کیفری از کودکان در برابر هرزه‌نگاری: از واکنش‌های جهانی تا پاسخ نظام‌های کیفری ملی»، مجموعه مقالات حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات، گردآوری امیرحسین جلالی فراهانی، تهران: انتشارات روزنامه رسمی کشور، چاپ اول.

سیف، سوسن و همکاران (1373) روانشناسی رشد (1)، تهران: انتشارات سمت.

صفائی، سیدحسین و قاسم‎زاده، سید مرتضی (1377) حقوق مدنی، اشخاص و محجورین، تهران: سمت.

 قناد، فاطمه (1377)، «حمایت کیفری از صغار در قوانین ایران»، پایان نامهء حقوق قضا و               جرم­شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.

عباچی، مریم (1381) حقوق کیفری اطفال در اسناد سازمان ملل متحد، تهران: انتشارات مجد، چاپ اول.

کاشفی اسمعیل‎زاده، حسن (1379) «بررسی وضعیت کودکان خیابانی در مشهد»، پایان‎نامه‌ی کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‎شناسی، دانشکده­ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.

کارینو، روبر (1381) «مداخله روان‌شناختی و اجتماعی زودرس در پیشگیری از رفتارهای مجرمانه»، ترجمه‌ی علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، مجلهی تحقیقات حقوقی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، شماره‌ی 35 و 36.

کریستین، لازرژ (1382) درآمدی بر سیاست جنایی، ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی، تهران: نشر میزان. 

مهریزی، مهدی (1372) «بلوغ دختران»، مجله کاوش نو در فقه اسلامی، قم: پیش شماره اول، بهمن. 

مرعشی، سید محمد حسن (1372) دیدگاه‌های نو در حقوق کیفری اسلام، تهران: نشر میزان، چاپ اول.

مرعشی، سید محمد حسن، نجفی‌ابرندآبادی علی‌حسین و حسین میرمحمدصادقی (1382) «بزهکاری اطفال در حقوق ایران و لایحه قضائی تشکیل دادگاه اطفال (میزگرد)»، مجله حقوقی دادگستری، سال شصت و هفتم، دوره جدید،زمستان، شمارهء 45، ص 51-8.

نجفی ابرند آبادی، علی حسین و هاشم بیگی، حمید (1377) دانش‌نامه‌ی جرمشناسی، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول.