نویسندگان

1 پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 گروه مشاوره، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

جامعه‌شناسان بر اهمیت خودشکوفایی در هویت‌بخشی و سلامت جوامع مدرن تاکید کرده‌‌اند. پژوهش‌های انجام گرفته درباره خودشکوفایی در فرهنگ‌های مختلف، تفاوت‌هایی را در سطح خودشکوفایی در جوامع نشان داده‌‌اند و تعریف خودشکوفایی مبتنی بر فرهنگ را لازم دانسته‌‌اند. در پاسخ به این ضرورت، پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی خودشکوفایی مبتنی بر کمال از دیدگاه اخلاق اسلامی و مقایسه آن با تجارب زیسته هنرمندان خودشکوفا، انجام گرفت. این پژوهش به روش کیفی و با نمونه پژوهشی کتاب جامع السعادات نراقی در بخش اخلاق و شش تن از هنرمندان خودشکوفا انجام گرفت. تجزیه و تحلیل داده‌ها به روش تحلیل مضمون انجام شد. پس از کدگذاری مفاهیم، مضامین شناسایی شده، ‌‌‌‌‌طبقه‌بندی و نام‌گذاری شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد خودشکوفایی از دیدگاه اخلاق دارای چهار حوزه "انسان و خدا"، "انسان و خود"، "انسان و تعالی" و "انسان و جامعه" است. تجربه زیسته هنرمندان مشابهت بالایی با الگوی اخلاق دارد، مضمون خلاقیت در آن افزون بر مضامین الگوی اخلاقی است و همچنین در مصاحبه با هنرمندان بر کنش اجتماعی تاکید بیشتری شده‌است. براین اساس، با مبنا قرار دادن ویژگی های سبک زندگی از دیدگاه اخلاق اسلامی و تقویت جایگاه خلاقیت و رویکرد اجتماعی در آن، می توان به نیاز امروز جامعه به خودشکوفایی، برای ایجاد تعادل بین خواسته های متعارض حاصل از تغییرات فرهنگی و نقش های متعدد تحمیل شده به انسان، پاسخ داد.

کلیدواژه‌ها

- آذربایجانی، مسعود. (1375). انسان کامل (مطلوب) از دیدگاه اسلام و روانشناسی. روش شناسی علوم انسان، شماره 9. 6-21.

- ابوالحسنی نیارکی، فرشته. (1392). استکمال علمی و اخلاقی انسان از منظر خواجه نصیرالدین طوسی. پژوهشنامه اخلاق، شماره 22. 169-192.

- اعرافی، علیرضا و همکاران. (1388). آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن. تهران: سمت.

- ایزدی یزدان آبادی، احمد. (1385). بررسی تطبیقی آراء حکما و اندیشمندان ایرانی- اسلامی درباره انسان کامل. خردنامه صدرا، شماره 45، 41-60.

- بشیری، ابوالقاسم. (1388). تبیین روان شناختی الگوی انسان کامل. ‌‌روان‌شناسی و دین. شماره 8. 5-40.

- بیتس، مارسیا جی. (1387). مقدمه ای بر فرانظریه ها، نظریه‌ها و الگو ها. ترجمه غلام حیدری. کتابداری و اطلاع رسانی. سال یازدهم، شماره 4، 275-297.

- پورحسن، قاسم و هاشمی، خدیجه. (1390). مطالعه تطبیقی مدل تربیت دینی از دیدگاه صدرالمتالهین و اریک فروم. اندیشه دینی، شماره 39، 21-42.

- خیراللهی، محمود. (1391). کمال انسان از دیدگاه ملاصدرا و بررسی میزان هماهنگی آن با آموزه‌های قرآن کریم. معرفت. شماره 177. 55-78.

- سیدظهیری، منیره. (1390). بررسی رابطه حکمت و تزکیه نفس در حکمت متعالیه. خردنامه صدرا، شماره 65، 5-20.

- شریعتمدار، آسیه. (1396). طراحی الگوی اخلاقی خانواده امن و عاری از خشونت علیه زنان مبتنی بر نظرات نراقی، پژوهش های مشاوره، شماره 62، 35-51.

- طوسی، نصیرالدین. (1379). شرح اشارات و تنبیهات. تهران: دفتر نشر.

- عابدینی، یاسمین. (1383). مقایسه ویژگی‌های انسان کامل از دیدگاه مزلو و دین اسلام. سروش اندیشه، شماره 9، 30-55.

- عسگری، پرویز و دیگران. (1386). رابطه بین شادکامی، خودشکوفایی، سلامت روان و عملکرد تحصیلی با دوگانگی جنسیتی در دانشجویان دختر و پسر واحد علوم و تحقیقات مرکز اهواز. دانش و پژوهش در روان‌شناسی، شماره 33، 95-116.

- کرمانی، طوبی. (1390). فلسفه علم اخلاق: جایگاه ملاصدرا در میان علمای اخلاق. خردنامه صدرا، شماره 66، 13-26.

- گیدنز، آنتونی. (1394). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.

- محقق داماد، سید مصطفی و جان محمدی، محمد تقی. (1390). انسان و تعالی: روایت اصالت وجودی از انسان. خردنامه صدرا، شماره 66، 53-72.

- نراقی، احمد. (1390). معراج السّعاده. قم: نوید ظهور.

- نراقی، آرش. (1392). لیبرالیسم ترس یا لیبرالیسم منفی در آرای بازرگان: نسبت اخلاق اسلامی با اخلاق لیبرالی. مهرنامه، شماره هجدهم، برگرفته از http://arashnaraghi.org/wp/?p=460

- نراقی، مهدی. (1388). علم اخلاق اسلامی: گزیدة ترجمة کتاب جامع السعادات. ترجمة جلال الدین مجتبوی. تهران: حکمت.

 

- Altbach, P. G., 2013. Culture and Self. In: K. Arnold, & I. Carreiro King, eds. College Studnt Development and Academic Life: Psychological, Intellectual, Social and Moral Issues. NewYork:Routledge, pp: 264-294.

- Amir Kiaei, Y., 2014. The Relationship between Metacognition, Self-Actualization, and Well-Being among University Students: Reviving Self-Actualization as the Purpose of Education. s.l.:PhD. thesis, Florida International University.

- Bandura, A., 2002. Social cognitive theory in cultural context. Applied Psychology: An International Review, Volume 151, pp. 269-290.

- Beitel, M. et al., 2014. Stillness and motion: An empirical investigation of mindfulness and self-actualization. Person-Centered & Experiential Psychotherapies, 13(3), pp. 187-202.

- Braun, V. & Clarke, V., 2006. Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), pp. 77-101.

- Corsini, R., 2002. The Dictionary of Psychology. New York: Routledge.

- Davidson, W. B., Bromfeild, J. M. & Beck, H. P., 2007. Beneficial academic orientations and self-actualization of college students. Psychological Reports, 100(2), pp. 604-612.

- Farraci, P. & Connistraci, S., 2015. The Short Index of Self-Actualization: A factor analysis study in an Italian sample. International Journal of Psychological Research, 8(2), pp. 23-33.

- Ford, G. G. & Procidano, M., 1990. The relationship of self-actualization to social support, life stress, and adjustment. Social Behavior and Personality, 18(1), pp. 41-51.

- Frankl, V. E., 1978. The Unheard Cry for Meaning. New York: Simon & Shuster.

- Frankl, V. E., 1984. Man's Search for Meaning. New York: Washington Square Press.

- Grabb, E. G. & Waugh, S. L., 1987. Family Background, Socioeconomic Attainment, and the Ranking of Self-Actualization Values. Sociological Focus, 20(3), pp. 215-226.

- Grabb, E. G., 1981. The Ranking of Self-Actualization Values: The Effects of Class, Stratification, and Occupational Experiences. The Sociological Quarterly, 22(3), pp. 373-383.

- Guest, G., MacQueen, K. A. & Namey, E. E., 2011. Applied Thematic Analysis. California: Sage Publications Inc.

- Guest, G., Namey, E. E. & Mitchell, M. L., 2013. Collecting Qualitative Data a Field Manual for Applied Research. California: Sage Publications, Inc..

- Hall, E. G. & Hansen, J. B., 1997. Self-actualizing men and women: A comparison study. Roeper Review, 20(1), pp. 22-27.

- Hewitt, J. (1989). Dilemmas of the American Self. Philadelphia: Temple University press.

- Heydari, H., Madani, D. & Rostami, M., 2013. The study of the relationships between achievement motive, innovation, ambiguity tolerance, self-efficacy, self-esteem, and self-actualization, with the orientation of entrepreneurship in the Islamic Azad University of Khomein students. Procedia-Social and Behavioral Sciences, Volume 84, pp. 820-826.

- Hoffman, E., 1988. The Right to be Human: A Biography of Abraham Maslow. New York: St. Martin's Press.

- Hofstede, G., 2011. Dimensionalizing Cultures: The Hofstede Model in Context. [Online]
Available at: http://scholarworks.gvsu.edu/orpc/vol2/iss1/8 [Accessed 20 may 2017].

- Hosseini Dowlatabadi, F., Sadeghi, A., Saadat, S. & Khodayari, H., 2014. Relationship between self-efficacy and self-actualization with coping strategies among students. Research in Medical Education, 6(1), pp. 10-18..

- Inglehart, R. (1990). Culture Shift in Advanced Industrial Society. Princeton, NJ Princeton University Press.

- Ivtzen, I., 2008. Self Actualization: For Individualistic Cultures Only?. International Journal of Humanistic Ideology, 1(2), pp. 113-139.

- Jogsan, Y. A. & Aashra, B. K., 2014. Self-Actualization and Emotional Maturity in Youth Male and Female. Asian Resonance, 3(1), pp. 129-132.

- Leung, L., 2015. Validity, reliability, and generalizability in qualitative research. Journal of Family Medicine and Primary Care, 4(3), pp. 324-327.

- Maddi, S. R., 1996. Personality theories : a comparative analysis. Long Grove: Waveland Press.

- Maslow, A. H., 1965. Self Actualization and Beyond. Winchester, U.S. Department of Health, education and Welfare, pp. 108-131.

- Maslow, A. H., 1970. Motivation and Personality. New York: Harper.

- Maslow, A. H., 1970b. Religions, Values, and Peak Experiences. New York: Viking.

- Maslow, A. H., 1971. The Farther reaches of Human Nature. New York: Viking.

- Mruk, C. J. 2013. Self Esteem and Positive Psychology: Research, Theory and Practice. New York: Springer.

- Nelson, K. C., 1989. Dabrowski’s theory of positive disintegration. Advanced development: A Journal on Adult Giftedness, Volume 1, pp. 1-14.

- Nisbett, R. E., Peng, K., Choi, I. & Norenzayan, A., 2001. Culture and Systems of Thought: Holistic vs. Analytic Cognition. Psychological Review, Volume 108, pp. 291-310.

- Otjen, A. & Larsen, D., 2007. Self Actualization as a Test of Equality Changing Social Norms and Demographics with the Changing Gender Workplace: A Study of Furtune 100 Executive Attitudes. ASBBSE Journal, 3(1), pp. 79-89.

- Pajouhandeh, E., 2013. Personal Development and Self-Actualization of Students in the New Environment. International Journal of Research in Social Sciences, 2(1), pp. 21-26.

- Reid, W. J., 1980. The Model Development Dissertation. Journal of Social Service Research, 3(2), pp. 215-225.

- Rhonda, J. et al., 1983. How the personality dimensions of neuroticism, extraversion and psychoticism relate to self-actualization. Personality and Individual Differences, 4(6), pp. 683-685.

- Runco, M. A., 1999. Self-Actualization. In: M. A. Runco & S. R. Pritzker, eds. Encyclopedia of Creativity. New York: Elsevier, pp. 533-536.

- Ryan, G. W. & Bernard, H. R., 2003. Techniques to Identify Themes. Field methods, 15(1), pp. 85-109.

- Ryumshina, L. I., 2013. Traits of Self-Actualized Personality in the Modern Russian Politicians. Proceedia- Social and Behavioral Sciences, Volume 86, pp. 396-401.

- Spence, G. B. & Deci, E. L., 2013. Self‐determination theory within coaching contexts: Supporting motives and goals that promote optimal functioning and well‐being.. In: S. David, D. Clutterbuck & D. Megginson, eds. Beyond goals: Effective strategies for coaching and mentoring. Aldershot: Gower , pp. 85-108.

- Taormina, R. J. & Gao, J. H., 2013. Maslow and the motivation hierarchy: Measuring satisfaction of the needs. American Journal of Psychology, 126(2), pp. 155-177.

- VandenBos, G. R., 2007. APA Dictionary of Psychology. Washington D.C.: American Psychological Association.

- Wilson, S. R., 1997. Self Actualization and Culture. In: D. Munro, J. F. Schumaker, & S. C. Carr, eds. Motivation and Culture. New York: Routledge, pp. 85-96.

- Wong, P. T. P., 2014. Viktor Frankl’s meaning seeking model and positive psychology. In: A. Batthyany & P. Russo-Netzer, eds. Meaning in existential and positive psychology. New York: Springer, pp. 149-184.