نویسندگان

1 کارشناس- ایسپا

2 مدیر گروه روان شناسی اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی

3 گروه جامعه شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

چکیده

این مقاله حاصل پژوهشی است که طی آن همه کتاب‌های درسی مدارس ایران در سال تحصیلی 94-95 بررسی شده است. در پژوهش مذکور جمعا 92 کتاب درسی شامل 12641 صفحه، با روش تحلیل محتوای کمی بررسی شد. هدف، این مقاله توصیف و تحلیل پیام‌های مربوط به «حقوق اجتماعی» و «تکالیف شهروندان» در کتب درسی است. از دو نظریه «برجسته‌سازی» و «کاشت» برای تبیین یافته‌ها استفاده کرده‌ایم. از مهمترین یافته‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد؛ در مقابل 4 حق اجتماعی برای شهروندان، 15 تکلیف بعهده آنها گذاشته شده است. در مقابل 44 مورد حق شهروندی که در کتب درسی مختلف تکرار شده‌اند، 658 تکلیف درکتاب‌های درسی آمده است. با بررسی مهمترین اسناد بالادستی کشور یعنی قانون اساسی، سند چشم انداز بیست ساله و نقشه جامع علمی کشور، دریافتیم نسبت حق و تکلیف در کتب درسی با اسناد بالادستی همخوانی ندارد. به نظر می‌رسد کتاب‌های درسی عمدتا در صدد «کاشت» انگاره مکلف بودن شهروندان است، تا ذی حق بودن آنان.

کلیدواژه‌ها

پوریان، عزت اله(1388) «رسانه ها، جرائم اجتماعی و احساس امنیت و آگاهی شهروندان»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی.

توسلی، غلام عباس؛ نجاتی حسینی، سید محمود (1383) «واقعیت اجتماعی شهروندی در ایران»، مجله جامعه­شناسی ایران، سال/دوره: 5، شماره 2

شیانی، ملیحه(1382) وضعیت شهروندی و موانع تحقق آن در ایران. پایان‌نامۀ دورۀ دکترای جامعه‌شناسی. دانشگاه علامه طباطبایی.

عاملی، سعیدرضا (1380) «تعامل جهانی شدن، شهروندی و دین»، نامه علوم اجتماعی. پائیز و زمستان. شماره 18. تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.

فالکس، کیث(2000) شهروندی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: کویر. /کتاب ترجمه

قادری، حاتم(1379) «شهروند خوب، انسان خوب»، نشریه پیام آبادگران، شماره نهم

کاستلز، استفان؛ دیویدسون، آلستر(2000) مهاجرت و شهروندی، ترجمه فرامرز تقی‌لو، چاپ اول. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی. /کتاب ترجمه

کرلینجر، فرد (1988) مبانی پژوهش در علوم رفتاری، ترجمه حسن پاشا شریفی و جعفر نجفی زند، چاپ دوم،  تهران: مؤسسه آوای نور. /کتاب ترجمه

کریپندرف، کلوس(1980) تحلیل محتوا: مبانی روش شناسی، ترجمه هوشنگ نایبی، چاپ دوم، تهران: نی. /کتاب ترجمه

معتمدنژاد، کاظم. (1356). روش تحقیق در محتوای مطبوعات، تهران: دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی. /کتاب

مهدی زاده، سید محمد(1384) مطالعه تطبیقی نظریه کاشت و دریافت در ارتباطات،  تهران: انتشارات مرکز تحقیقات صدا و سیما. /کتاب

مهدی زاده، سید محمد(1389) نظریه های رسانه، اندیشه های رایج و دیدگاه های انتقادی، تهران: انتشارات همشهری. /کتاب

مید، لارنس (1381) «شهروندی و سیاست اجتماعی»، نشریۀ گفتگو، شمارۀ 35. صص 119-87.

ورنر، سوروین؛ تانکارد، جیمز(1992) نظریه های ارتباطات، ترجمه علیرضا دهقان(1384) تهران: انتشارات دانشگاه تهران. /کتاب ترجمه

 

 

-         Marshal, Thomas.T.(1950).Citizenship and social class and other essays.Cambrige: university press.

-         MC lean, I (1996) oxford Dictionary of Politics, OUP.