فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

هدف این مقاله مطالعه میان تحولات رخ‌داده در نسبت امر قدسی و اخلاق در جامعه ایران پس انقلاب است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد حکومت ایران پس از پیروزی انقلاب، مبادرت به سیاستگذاری گسترده در حوزه قدسی‌سازی مکان و زمان و عمومی‌سازی دین نموده است. جامعه گاه با این سیاستگذاری «همراهی» نموده، گاه در برابر آن «مقاومت» کرده و گاه اشکال جدیدی از دینداری را «ابداع» نموده است. لذا دشوار بتوان از سکولار شدن جامعه ایران، به معنای رفتن دین به عرصه خصوصی سخن گفت. آنچه بیشتر رخ داده، تغییر شکل دینداری بوده است. از سوی دیگر شواهد پژوهشی نشان می‌دهد که جامعه ایران با بحران سرمایه و اعتماد اجتماعی روبه‌رو است و در وضعیت «آنومی» قرار دارد. رابطه دین و اخلاق از هم گسسته شده و اقتدار اجتماعی دین در جامعه کاهش یافته است. نتیحه عمومی‌سازی، کمرنگ شدن تمایز قدسی و عرفی است. قدسی تقدس‌زدایی شده محصول چنین شرایطی است. قدسی‌ای که در جامعه حضور دارد، اما حریم و حرمت ندارد و لذا از ایجاد همبستگی در جامعه ناتوان است. به همین اعتبار می‌توان گفت سیاستگذاری، در اخلاقی‌تر کردن حیات اجتماعی به شکست انجامیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

the sacred and the moral in post -revolutionary society: desacralized sacred

نویسنده [English]

  • alireza zakeri

tarbiat modares university

چکیده [English]

The main goal of this paper is to study the changes in the situation of the sacred and the moral in the Iranian post revolutionary society. The results of this research show that Iranian government has made vast policies for sacralizing the time, place and so publicization of religion. Faced with these policies, the society sometimes has accompanied, sometimes has resisted and sometimes has invented new forms of religiosity. So it is difficult to say that Iranian society has secularized. What has happened is more changing the forms of religiosity. On the other hand, the research results show that Iranian society is in the crises of social capital and trust and is in anomic situation. There is a rupture between religion and ethics and the social authority of religion is weakened. The result of publicization of religion is vanishing the distinction of sacred and profane. The desacralized sacred has come to birth; the sacred that is present in society but does not have privacy and dignity and is not capable of producing solidarity in the society. So it can be said that policy making for moralizing the social life has not succeed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • sacred
  • ethics. desacralized sacred. social trust
  • Anomie
-         اسدی، علی(1356)گرایشهای فرهنگی و نگرشهای اجتماعی در ایران، تهران : پژوهشکده علوم ارتباطی و توسعه ایران
-         انجمن جامعه‌شناسی ایران و شورای اجتماعی کشور(1393) مقالات دومین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی در ایران؛ خرداد 1391؛ جلد پنجم؛ بحران هویت و آنومی، تهران : انتشارات آگاه
-         بهبهانی، شیرین(1384) دلایل جامعه شناختی شکل‌گیری دینداری های موازی، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه الزهرا
-         چلبی، مسعود و مبارکی، محمد(1384)تحلیل رابطه سرمایه اجتماعی و جرم در سطوح خرد و کلان، مجله جامعه شناسی ایران، دوره ششم شماره 2
-         حجاریان، سعید (1380) از شاهد قدسی تا شاهد بازاری : عرفی شدن در سپهر سیاست، تهران : طرح نو
-         حسام مظاهری، محسن(1389) رسانه شیعه، تهران : شرکت چاپ و نشر بین‌الملل
-         خادملو، بشیر(1389) تبعات اجتماعی گروههای معنویت گرا، (مطالعه موردی پیوندها)، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران
-         دورکیم، امیل(1384) صور بنیانی حیات دینی، ترجمه باقر پرهام، تهران : نشر مرکز
-         دورکیم، امیل(1384ب) تقسیم کار اجتماعی، ترجمه باقر پرهام، تهران : نشر مرکز
-         دورکیم، امیل (1389) خودکشی، ترجمه نادر سالارزداه امیری، تهران : انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی
-         دورکیم، امیل (1391) جامعه‌شناسی و فلسفه، ترجمه مرتضی ثاقب‌فر، تهران : نشر علم
-         دورکیم، امیل(1391ب) درس‌های جامعه‌شناسی؛ فیزیک اخلاقیات و حقوق، ترجمه سید جمال الدین موسوی، تهران :  نی
-         ذاکری، علیرضا (1391) بررسی نسبت بین سبک زندگی مردم و قوانین جزایی کشوری و رابطه آن با نگرش مردم به پلیس، گزارش فعالبت تحقیقاتی دوره ضرورت نخبگان، اداره کل مطالعات و تحقیقات اجتماعی ناجا
-         ذوالقدر، محمدباقر(معاون وقت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه) (1390) زندانهایمان تبدیل به آموزشگاه جرم شده‌اند، خبرگزاری ایسنا، 15/7/90
-         رحمانی، جبار(1393) تغییرات مناسک عزاداری محرم، تهران : تیسا
-         رفیع پور، فرامرز (1378) آنومی یا آشفتگی اجتماعی؛ پژوهشی در زمینه پتانسیل آنومی در شهر تهران، تهران : انتشارات سروش
-         سازمان زندانها (1381) جمعیت کیفری، چاپ اول، انتشارات سازمان زندانها، تهران
-         سراج زاده، سید حسین( 1383) چالش‌های دین و مدرنیته، تهران : طرح نو
-         سروش‌فر، زهره (1390) بررسی سیاست‌های تقویم‌نگاری جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
-         سمیعی، محمد(1393) خانواده در بحران، تهران : اطلاعات
-         شریعتی، سارا و ذاکری، آرمان(1393) موقعیت دین در جامعه ایران : قدسی تقدس‌زدایی شده، در «گزارش وضعیت اجتماعی کشور»، تهران: پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی وزارت علوم
-         شریعتی، سارا(1387) دورکیم و اخلاق، ماهنامه آیین، شماره 13 و 14،
-         طالبان، محمدرضا و مهدی رفیعی بهابادی(1389) تحولات دینداری بر اساس تفاوتهای نسلی در ایران (1353-1388)، مجله مسائل اجتماعی ایران، سال اول، شماره 2
-          کاظمی‌پور، عبدالمحمد (1382)باورها و رفتارهای مذهبی در ایران، تهران : دفتر طرح‌های ملی وزارت ارشاد
-         غفاری، غلامرضا (1393) سنجش سرمایه اجتماعی کشور، تهران: شورای اجتماعی کشور
-         غفاری، غلامرضا و آرمان ذاکری(1391) بررسی تاثیر نسبت سبک زندگی و قوانین بر روی نگرش مردم به پلیس»، تهران : معاونت اجتماعی ناجا
-         کاشی،  فضه (1388)  خود در معنویت های جدید، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
-         کاظمی، عباس و فرجی، مهدی(1389) سنجش دینداری ایرانیان، تهران : سازمان تبلیغات اسلامی
-         کاظمی، عباس و مهدی فرجی(1388) بررسی وضعیت دینداری در ایران (با تاکید بر داده‌های پیمایشهای سه دهه گذشته)، تهران : فصلنامه تحقیقات فرهنگی، دوره دوم، شماره 6،
-         گودرزی، محسن(1392) دگرگونی خانواده، بهمنی که در راه است، روزنامه شهروند، 14 دیماه
-         گودرزی، محسن، (1382) ارزش‌ها و نگرشهای ایرانیان، موج دوم، تهران : دفتر طرح‌های ملی وزارت ارشاد اسلامی
-         گودرزی، محسن، (1391) داستان زوال اعتماد؛ این آخرین عبور است، همشهری اقتصادی، شهریورماه 
-         گورزی، محسن(1383) گرایشهای فرهنگی و نگرشهای اجتماعی در ابران، تهران : بی‌جا
-         مدنی قهفرخی، سعید (1390) گزارش وضعیت اجتماعی ایران ( 1380 – 1388 ) تهران : موسسه رحمان
-         مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)(1385) پیمایش ملی فرهنگ سیاسی مردم ایران(موج اول) تهران : انتشارات مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)
-         مرکز پژوهش‌های مجلس، (1394) اقتصاد ایران در سال 94، معاونت پژوهش‌های اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس
-         ویلم، ژان پل (1377) جامعه‌شناسی ادیان، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران : موسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان
 
-         Hervieu-Léger, Danièle(2000). Religion as a Chain of Memory. Cambridge:
Polity Press
-         Lambert, Yves (1995) Une definition plurielle pour une realite en mutation, Religion et societe, 273, octobre-decembre

-          Portes, alejandro(1998) Social capital: Its origins and applications in modern sociology,  Annual Review of Sociology, vol 24